Agallaimh

Sa chuid seo tá dhá agallamh, ceann amháin le Harry Clifton atá ar Chathaoir Filíochta na hÉireann, agus ceann eile le Laureate na nÓg, Niamh Sharkey.

Má bhí tú riamh ag iarraidh a dhéanamh amach cad é an cuspóir atá le Cathaoir Filíochta na hÉireann nó cad iad na leabhair filíochta sin ar cheart do gach duine iad a bheith ina mbailiúcháin acu - léigh an t-agallamh atá againn le hOllamh reatha na Filíochta, Harry Clifton.

Agus, más mian leat taithí a bheith agat ar dhraíocht Laureate na nÓg, breathnaigh ar ár laureate na n-óg, Niamh Sharkey, agus í i mbun gnímh agus faigh amach cén fáth ar dóigh léi gur féidir le gach duine líníocht a dhéanamh.

 
Laureate na nÓg - Niamh Sharkey

Tionscadal spreagúil é Laureate na nÓg a thugann aitheantas do ról agus do thábhacht na litríochta i saol leanaí. Tionscnamh de chuid na Comhairle Ealaíon is ea é a dtugann an tAire Leanaí agus Gnóthaí Óige, Leabhair Pháistí Éireann, Éigse Éireann agus Comhairle Ealaíon Thuaisceart Éireann tacaíocht dó.

Is í an maisitheoir Niamh Sharkey an laureate faoi láthair. Is í Niamh an dara duine ar dámhadh an onóir uathúil seo di agus beidh an teideal sin aici ó 2012 go 2014. D’éirigh le Ceann Litríochta na Chomhairle Ealaíon Sarah Bannan labhairt léi i mí na Nollag.

Mar sin, inis dom cad a dhéanann laureate?

Tá súil agam i rith na tréimhse atá agam mar laureate cur leis an aitheantas a thugtar d’Éireannaigh anseo is thar lear a bhíonn ag scríobh nó ag maisiú leabhar do dhaoine óga. Is éard atá uaim i ndáiríre ná go mbeadh sceitimíní ar leanaí faoi bheith i mbun léitheoireachta agus líníochta.

An bhfuil aon rud faoi leith idir lámha agat a chuireann sceitimíní ort?

Tá mé ar bís faoi Pictiúr. Turas mór idirnáisiúnta é seo ina dtaistealóidh 20 Maisitheoir leabhar comhaimseartha na tíre seo ar fud na hÉireann agus na hEorpa in 2013. Ba mhaith liom a chinntiú go mbeidh an taispeántas oiriúnach do leanaí; Tá faighneoga pictiúr deartha againn a mbeidh leanaí in ann breacaireacht a dhéanamh orthu agus féadfaidh siad ioglúnna aníos a thógáil chun ár leabhair a léamh iontu. Tá súil agam go mbeidh go leor imeachtaí breacaireachta agus maisithe ar siúl taobh leis na taispeántais chun go mbeidh an-tionchar go deo acu.

Cad is Breacaireacht Ollphéiste ann?

Is éard atá i mBreacaireacht Ollphéiste ná imeacht mhórscála breacaireachta! Rollaim amach rollaí ollmhóra de pháipéar Fabriano atá breis agus 10 méadar ar fhad agus téim síos ar an urlár in éineacht leis na leanaí chun ollphéist a tharraingt céim ar chéim le pastail ola. Is bealach iontach é chun leanaí de gach aois a spreagadh a bheith rannpháirteach agus ar bís faoi leabhair agus léiriú. Bhí fiú leanbh 15 mhí d’aois linn ag glacadh páirte i seisiún amháin!

Cad is mian leat a bhaint amach mar Laureate?

Ceann de na mianta atá agam mar laureate ná go mbeadh rochtain uilíoch ar leabhair ag gach leanbh nuabheirthe in Éirinn. D’fhéadfaí é sin a bhaint amach trí scéim bronnta leabhar nó trí scéim náisiúnta ballraíochta leabharlainne. Measaim go dtabharfadh sé sin le fios don saol cén sórt cine muid agus táim ag obair go dian chun an scéim a thosú.

Is mian liom saothar maisitheoirí agus déantóirí leabhar pictiúr na hÉireann a aibhsiú agus bealaí nuálacha agus traidisiúnta a úsáid chun lucht féachana nua a mhealladh chucu. D’fhéadfainn é sin a dhéanamh trí chabhrú chun imeachtaí, taispeántais agus comhpháirtíochtaí a eagrú in Éirinn agus thar lear.

Bíonn formhór mo chuid tionscadal agus imeachtaí dírithe go ginearálta ar leabhair agus ar léitheoireacht laistigh de theaghlaigh agus i measc an phobail agus spreagann siad cruthaitheacht trí bhreacaireacht agus trí líníocht. Thar gach aon rud eile ba cheart gur mór an spórt iad an reacaireacht agus an líníocht. Is mór an saibhriú a dhéanann litríocht ar leanaí toisc gur féidir leo taitneamh a bhaint aisti, agus tá an-saibhreas go deo againn ó thaobh litríochta ardchaighdeáin Éireannaí do leanaí chun daoine a spreagadh agus chun tionchar a bheith aici orthu.

An gcreideann tú i ndáiríre go bhfuil sé ar chumas GACH AON DUINE líníocht a dhéanamh?

Sea, creidim go daingean gur féidir le gach duine líníocht a dhéanamh. Is breá liom an rud seo a dúirt Picasso: ‘Is ealaíontóir gach leanbh. Is í an fhadhb ná conas is féidir le duine a bheith fós ina ealaíontóir nuair a fhásann sé suas.’

Tá féith na cruthaitheachta ó dhúchas i leanaí agus caithfimid an chruthaitheacht sin a spreagadh. Tá clú agus cáil ar Éirinn mar náisiún cruthaitheach agus measaim go bhfuil sé thar a bheith tábhachtach go mbeadh meas againn ar an gcruthaitheacht agus í a chothú.

Cad iad na leabhair do leanaí ar ceart a bheith ag gach teaghlach?

  • I Kissed the Baby le Mary Murphy
  • Owl Babies le Martin Waddell agus Patrick Benson
  • There le Marie-Louise Fitzpatrick
  • Mr Peek at the Zoo le Kevin Waldron
  • A Bit Lost le Chris Haughton, atá ar fáil as Gaeilge anois mar Ar Strae Beagán
  • Lost and Found le Oliver Jeffers
  • When Jessie came Across the Sea le PJ Lynch
  • Guess How Much I Love You le Sam McBratney.

Cad is féidir le daoine eile a dhéanamh le cabhrú leat mar Laureate?

Spreagaim gach aon duine, idir óg agus aosta greim a bhreith ar pheann luaidhe agus tosú ag breacaireacht. Spreag leanaí chun dialann bhreacaireachta a choinneáil ar féidir leo tarraingt astu ar mhaithe le scríobh agus le líníocht. Tabhair cuid de do leabhair ar iasacht le leanbh a bhfuil aithne agat air nó uirthi, agus spreag é nó í chun an grá céanna is atá agatsa do leabhair a bheith acu dóibh freisin.


Ollamh Filíochta na hÉireann - Harry Clifton

Bunaíodh Iontaobhas Chathaoir Filíochta na hÉireann in 1998 agus tá sé á reáchtáil go comhpháirteach ag Ollscoil na Banríona, Béal Feirste, Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath, Ollscoil na hÉireann, Baile Átha Cliath, Comhairle Ealaíon Thuaisceart Éireann agus ag an gComhairle Ealaíon/The Arts Council.

Roghnaítear file a bhfuil clú agus cáil air nó uirthi gach trí bliana, chun ionadaíocht a dhéanamh ar an gCathaoir mar Ollamh Filíochta na hÉireann. Caitheann cibé duine a bhfuil an post aige nó aici bliain amháin le gach ceann de na trí ollscoil agus caitheann sé/sí tréimhse thart ar ocht seachtaine i ngach ceann acu. Le linn don fhile a bheith i mbun cónaitheachta reáchtálann sé/sí ceardlanna neamhfhoirmiúla nó tugann sé/sí reacaireacht neamhfhoirmiúil, caitheann sé/sí tréimhse ag obair le mic léinn agus i mbun oibre for-rochtana agus déanann sé/sí cur i láthair foirmiúil amháin in aghaidh na bliana. Léacht a bhíonn ansin de ghnáth.

D’fhógair an Taoiseach Brian Cowen, T.D. gurbh é Harry Clifton Ollamh Filíochta na hÉireann Dé Céadaoin, 30 Meitheamh 2010. I Samhain 2012, nuair a bhí Harry ar tí tús a chur le bliain dheireanach a théarma, shuigh Ceann Litríochta na Comhairle Ealaíon, Sarah Bannan síos leis agus chuir sí roinnt ceisteanna air faoi fhilíocht agus agus faoi scríobh.

Cad é an rud is spreagúla dar leat maidir le do cheapachán chuig Cathaoir na Filíochta?

An deis a thug sé dom léachtaí a thabhairt faoi rudaí a mheas mé nach ndúradh minic go leor faoi dhioscúrsa na hÉireann - eintiteas spioradálta agus criticiúil í Éire atá ag leathnú i gcónaí agus atá suite, mar a bhí sí suite i gcónaí, ag an gcomhéadan torthúil sin idir na réimsí fórsa timpeall uirthi, an Bhreatain, an Eoraip agus Meiriceá - agus is mian liom an scéal sin a chíoradh sna léachtaí.

Lena chois sin chuir sé gliondar orm bheith in ann nasc a chruthú le glúin (daltaí) níos óige atá ag teacht chuig an scéal go léir ar bhealaí úire, nua dá gcuid féin.

Scríobh tú cuimhní cinn agus ficsin agus aistí criticiúla chomh maith le filíocht. Conas a théann na foirmeacha éagsúla i gcionn ar a chéile.

Bíonn a bholgán suibiachtúlachta ag gach file, agus is mian leis seasamh taobh amuigh den bholgán sin uair amháin ar a laghad i rith a shaoil. Cuimhnigh ar Rilke lena Malte Laurids Brigge, Kavanagh lenaTarry Flynn agus Pasternak lena Zhivago. Is mian leis an údar é féin a fheiceáil mar charachtar sa tsochaí i gcoitinne. Lena chois sin, nuair a bhíonn údar ag scríobh i réimse ollmhór briathartha an phróis scaoiltear é ó iallacha foirmiúla dochta na filíochta (cé go measann daoine gur iallacha bídeacha iad).

Cad a spreag thú chun filíocht a scríobh an chéad lá riamh agus a bhíonn do do tharraingt chuici arís agus arís eile?

An chaoi a bhfuil an fhilíocht chomh dlúite sin le chéile - na focail a bheith chomh spárálach gann sin agus an leas is fearr á bhaint as an gciúnas allabhrach eatarthu. Ní bhaineann filíocht chomh mór le focail ach leis an mbéim a leagadh ar an tost.

Cad lena bhfuil tú ag súil a bheith bainte amach agat mar Ollamh Filíochta na hÉireann ag deireadh do thréimhse?

Táim ag súil go mbeidh cúpla focal ráite agam ar son an chuid sin d’fhilíocht na hÉireann atá ag breathnú amach ar an saol seachas isteach uirthi féin, filíocht a chónaíonn i réimse oscailte leathan seachas i réimse indíritheach iata a bhíonn á shíordhaingniú féin i gcónaí.

Cé hiad na filí is mó a spreagann anois thú?

Filí Béarla na seachtú haoise déag - bhíodar gafa le cúrsaí cráifeachta, pósta agus meitifisiciúla a bhaineann le daoine meánaosta agus is duine meánaosta anois mé. Seasmhacht an ghrá thar am, agus an bás ag bagairt ar fhíor na spéire.

Cad iad na leabhair filíochta a ba cheart a bheith ag gach duine?

Díolaim maith a théann siar an bealach go léir go dtí an tosach, agus roinn díolaimí comhaimseartha atá measartha maith. Chabhródh an chead cheann le duine teacht ar na hábhair imní thraidisiúnta a bhaineann le gach ré agus ba chabhair dó na cinn eile le fáil amach faoi na foirmeacha agus na leaganacha cainte atá á gcleachtadh faoi láthair.

Tá dúshláin le shárú faoi láthair maidir le foilsiú agus díol leabhar - tá laghdú tagtha ar an méid leabhar clóite atá á ndíol agus tá níos mó daoine ag luí isteach ar ríomhléitheoireacht. An bhfuil tuairim ar bith agat faoi conas a mhairfidh an fhilíocht beo sa chéad deich mbliana nó cúig bliana déag atá romhainn? An bhfuil imní ort faoi cad atá i ndán di?

Imní ar bith (rud nach féidir liom a rá faoi fhicsean fada). Má bhíonn dán lánfhoirfe bíonn sé mar a bheadh miocrorgánach. Bíonn sí beagnach do-mharaithe. Gluaiseann sé trí chórais, idir chlóite, leictreonach agus eile. D’fhéadfadh sé dul a codladh ar feadh míle bliain (mar a tharla i gcás Safó agus na seanfhílí Síneacha nó Seapánacha) agus ansin dúiseacht arís nuair a athaimsítear iad agus é chomh beo bríomhar is a bhí sé an lá ar cumadh é.


Aimsigh uirlis mhaoinithe